Nauka coraz częściej przenika do mainstreamu. W sieci pojawia się coraz więcej popularyzatorów, którzy chcą zaszczepić miłość do nauki wśród dzieci, młodzieży, ale także zwykłego dorosłego człowieka. Ma to jednak swoje minusy.
Kiedyś autorytet naukowy miał twarz profesora w garniturze, stojącego przy tablicy i zapisującego wzory, których nikt poza garstką studentów nie rozumiał. Dziś ten sam autorytet może mieć na sobie bluzę z kapturem, trzymać w ręku mikrofon, a jego tablicą jest ekran smartfona. Internet i media społecznościowe nie tylko zmieniły sposób, w jaki rozmawiamy o nauce, ale też sposób, w jaki ją rozumiemy. Bo czy można uczyć się fizyki z TikToka? Albo zrozumieć ewolucję w trzydzieści sekund? Odpowiedź, jak to często bywa, brzmi: to zależy.
Drzwi do prostego człowieka
Z jednej strony social media otworzyły nauce drzwi, które dotąd były zamknięte. Platformy takie jak YouTube, TikTok czy Instagram umożliwiły naukowcom, popularyzatorom i pasjonatom dzielenie się wiedzą w sposób błyskawiczny i atrakcyjny wizualnie. Kiedy młody człowiek przypadkiem trafia na filmik, w którym ktoś wyjaśnia, dlaczego niebo jest niebieskie, albo jak działa sztuczna inteligencja, nauka przestaje być nudnym obowiązkiem ze szkolnej ławki. Zaczyna być częścią codzienności. To właśnie w tym tkwi największa siła popularyzacji wiedzy w mediach społecznościowych, gdyż potrafi wzbudzić zainteresowanie tam, gdzie wcześniej panowała obojętność.
Nie bez znaczenia jest też fakt, że ta forma komunikacji jest o wiele bardziej przystępna niż tradycyjne publikacje naukowe. Zamiast 20 stron gęstego tekstu w anglojęzycznym czasopiśmie, otrzymujemy dynamiczny filmik, w którym ktoś prostym językiem tłumaczy, o co chodzi w kwantach, szczepionkach czy neuronach. Publicystyczny styl, humor, a nawet elementy memiczne potrafią sprawić, że trudne tematy stają się zrozumiałe. Nauka przestaje być hermetyczna i trafia do ludzi, którzy w innym przypadku nigdy nie sięgnęliby po artykuł naukowy, a tak dowiedzą się czegoś ciekawego przy obiedzie lub kawie.
Nie bez znaczenia jest też to, że social media tworzą nowe autorytety naukowe. Młodzież niekoniecznie zna noblistów, ale potrafi wymienić popularnych youtuberów, którzy tłumaczą biologię, chemię czy astronomię. Tacy twórcy stają się pomostem między światem nauki a codziennością. Dla wielu młodych ludzi to właśnie oni są pierwszymi, którzy pokazali, że nauka może być ciekawa, a pytania o naturę świata nie są zarezerwowane dla profesorów w laboratoriach. Dzięki temu wiedza przenika do mainstreamu, do rozmów, memów, trendów. Kiedy popularny influencer tłumaczy zjawisko związane z erupcją wulkanu czy białek, setki tysięcy osób dowiadują się czegoś nowego i to często mimochodem.
Tworzenie autorytetów, czy upadek istniejących?
Jak wiadomo, każdy medal ma dwie strony. I choć rozrywkowa popularyzacja wiedzy ma potencjał, niesie też ryzyko. Social media premiują krótkie, emocjonalne treści, a nauka z natury wymaga czasu, precyzji i kontekstu. Trzydziestosekundowy filmik rzadko pozwala na zniuansowane wyjaśnienie zjawiska. Zamiast wiedzy dostajemy często uproszczony slogan, który dobrze się klika, ale niewiele wyjaśnia. Skróty myślowe, przerysowania i clickbaity mogą prowadzić do błędnych wniosków, a w epoce dezinformacji to wyjątkowo niebezpieczne.
Równie poważnym problemem jest brak weryfikacji. O ile teksty naukowe przechodzą przez recenzje i korekty, o tyle podcasty, vlogi czy filmiki trafiają do sieci bez żadnego filtra. Wystarczy charyzma, dobra jakość nagrania i pewność siebie, by zyskać opinię eksperta – nawet bez formalnego wykształcenia. W efekcie obok rzetelnych popularyzatorów pojawiają się samozwańczy „naukowcy”, którzy mylą hipotezy z faktami lub świadomie manipulują danymi. Granica między edukacją a pseudonauką staje się wtedy wyjątkowo cienka.
Niektórzy obawiają się też, że sprowadzenie nauki do rozrywki obniża jej rangę. Kiedy algorytmy premiują spektakularność i humor, a nie dokładność, to łatwo zapomnieć, że nauka nie jest show, tylko procesem dochodzenia do prawdy. W świecie, w którym liczy się liczba wyświetleń, nawet najbardziej wartościowe treści mogą przegrać z żartem lub sensacyjnym nagłówkiem. A to niebezpieczne, bo prowadzi do sytuacji, w której nauka traci autorytet, stając się jednym z wielu głosów w kakofonii opinii.
Grafika: depositphotos.com
