Historia człowieka jest jednym z tematów, który od zawsze interesuje badaczy i naukowców. W trakcie dziesiątek lat badań odkryto wiele o naszej przeszłości, jednak wszystko wskazuje na to, że nadal sporo pozostaje poza naszym poznaniem.
Niewiele jest tematów, które od tak dawna zajmują człowieka. Jednak nasze pochodzenie jest jednym z nich. Już najdawniejsi myśliciele podejmowali się próby zrozumienia, skąd tak naprawdę wywodzi się człowiek. Zanim Charles Darwin sformułował swoją teorię ewolucji, powszechnie uważano człowieka za twór boski i nie ogranicza się to wyłącznie do religii katolickiej. Judaizm i Islam również prawią o stworzeniu człowieka przez Boga, Jahwe, czy Allaha. Zanim jednak nastały czasy bóstw monoteistycznych, wierzenia zdominowane były przez całe panteony bogów. Niezależnie od tego, czy weźmiemy pod uwagę Mezopotamię, Grecję, czy Chiny, mity o powstaniu człowieka mają wspólny mianownik — glinę.
Jak było naprawdę? Nauka skłania się ku teorii ewolucji, lecz nie wszystkie elementy układanki zostały już wyjaśnione. Nadal nowe szczątki, czy kolejne badania na już odkrytych pokazują, że przeszłość człowieka nie jest jednolita, a poszczególne cechy i odkrycia potrafią zaskoczyć nawet samych naukowców.
Ardi — szczątki, które mogą zmienić wszystko
Wśród bezkresnych piasków pustyni w Etiopii, w miejscu, które niegdyś porastały gęste lasy, naukowcy dokonali jednego z najważniejszych odkryć paleoantropologicznych ostatnich dekad. Odsłonięty tam w 1994 roku niemal kompletny szkielet samicy Ardipithecus ramidus, nazwanej „Ardi”, datowany na 4,4 miliona lat, wciąż rzuca nowe światło na początki naszej ewolucji. Najnowsze analizy jej anatomii, opublikowane w prestiżowym czasopiśmie Communications Biology, podważają dotychczasowe założenia o tym, jak i skąd wyewoluowała nasza zdolność do chodzenia w pozycji wyprostowanej.
Ardi jest najstarszym znanym częściowym szkieletem hominina, czyli przedstawiciela linii prowadzącej do człowieka. Choć jej ciało zachowało wiele cech typowych dla małp człekokształtnych, takich jak chwytny paluch u stopy, inne elementy jej budowy wskazują na adaptację do poruszania się na dwóch nogach. To fascynujące połączenie — małpy, która nadal potrafiła wspinać się po drzewach, i istoty, która potrafiła już stąpać po ziemi — czyni z Ardi swoisty „eksperyment natury”, pokazujący moment przejściowy w historii ewolucji.
Badacze zwrócili szczególną uwagę na kość skokową, która odgrywa kluczową rolę w przekazywaniu ciężaru ciała między nogą a stopą. U Ardi jej kształt jest pośredni między tym, co znamy z anatomii małp, a tym, co występuje u ludzi. Analizy wykazały, że talus Ardi ma szeroką powierzchnię stawową oraz kąt ustawienia odpowiadający typowym wartościom dla współczesnych małp afrykańskich. Oznacza to, że jej stopy były przystosowane zarówno do pionowej wspinaczki, jak i do czworonożnego poruszania się po ziemi.
Ardi przeczy dotychczasowym odkryciom
Według Thomasa Pranga z Uniwersytetu Waszyngtońskiego w St. Louis, głównego autora badań, obserwacje Ardi nie pasują do popularnego modelu, według którego ostatni wspólny przodek ludzi i szympansów był typową małpą nadrzewną. Wręcz przeciwnie, wszystko wskazuje, że ludzie wyewoluowali z przodka bardziej zbliżonego do afrykańskiej małpy człekokształtnej, która potrafiła nie tylko wspinać się po drzewach, ale też poruszać się po ziemi w sposób zróżnicowany.
Naukowcy podkreślają, że Ardi reprezentuje kluczowy etap przejściowy między życiem w koronach drzew a poruszaniem się po ziemi. Jej dłonie, z długimi i zakrzywionymi paliczkami, sugerują świetne przystosowanie do wspinaczki pionowej i zwisania z gałęzi, ale budowa miednicy i podstawy czaszki zdradza już kierunek ku dwunożności. Nie był to jednak gwałtowny przeskok, a raczej powolny proces, w którym ewolucja testowała różne rozwiązania, zanim stworzyła w pełni dwunożnego człowieka.
Grafika: depositphotos.com
